Sosyal Fobi Utanmaktır
Sosyal Fobi Utanmaktır
Utanmak utanılacak bir duygu olarak kabul edilir. Kimse utangaç olduğu bilinsin istemez.
Bu nedenle sosyal fobi gibi havalı bir isim utangaçlık yerini almıştır.
Kimse kendini kandırmasın. Sosyal fobi utangaçlık. Ama zehirli utangaçlık. Daha iyi bir terimle toksik utangaçlık.
Çünkü zehir gibi acıtır. Kişi utangaçlığından utanır. Utangaçlığından utandıkça utanç duygusunu besler.
Bunu süslü bir isimli hastalık olarak gördükçe iyileşme ya da kurtulma şansı azalır.
Utangaçlık nedir?
Utangaçlık bir duygudur. İnsani bir duygu. Doğumdan itibaren her insanda mevcut koruyucu bir duygudur.
Buna sağlıklı utanç denir. Bir insanın sımnırlarını belirler. İnsan olarak gücünün sınırlarını belirler.
Bir bebek yabancı bir yüz karşısında yüzünü çevirir. Bu bir korunmadır.
Bir affecttir. Affekt duygusal etkisi olan bir enerji olarak görülebilir.
Kısaca temel bir duygu olarakta adlandırabiliriz. Benlik duygumuza etki eden en önemli affekttir.
Keza saygınlık ve onur değerlerimizi etkileyen ciddi bir affekttir.
Ayrıca moral, ahlaki ve spirituel yaşamımızı etkileyen bir duygudur.
Türkçe ve İngilizce de utanç duygusu tek kelimedir.
Yani bir eylemden önce hissettiğimiz duyguyla eylemden sonra hissettiğimiz duyguyu aynı kelimeyle ifade ederiz.
Utancın sağlıklı yönü
Tüm duyguların hem içsel hem de öğrenilen bir kısmı vardır. Utanma duygusu da böyledir. Doğal olanı vardır. Edinilmiş olanı.
Doğal utanç bize sınırlarımız olduğunu bildiren bir duygudur.
Yani gücümüzün sınırları olduğunu. Gerçekten de hiçbir insanda sınırsız bir güç yoktur. İnsan mükemmel bir şekilde mükemmel olmayan bir yaratıktır.
Tüm duygular gibi doğal utanç duygusu da bizim temel ihtiyaçlarımızı gidermemize yardım eder.
Utanç duygusu insana özgü bir duygudur. Bize Tanrı değil de insan olduğumuzu anımsatan bir duygudur.
Temel ihtiyaçlarımızdan bir yapıdır. Yapımızı emniyete almak isteriz. Yapıyı koruyacak sınırları oluşturmak isteriz. Yapı hayatımıza şekil verir. Sağlıklı utanç ayaklarımızı yerde tutar.
Doğal utanç insan varlığı için temel metafiziksel bir sınırdır. Eğer bu sınır uyarısı olmazsa insan Tanrılaşmaya başlar.
Hatasız olmaya çalışır. Hata işlemekten kaçar.
Hep güçlü görünmeye çabalar.
Sağlıklı utanç bizim tanrı olmadığımızı bildiren bir duygusal enerjidir.
Bize insan olma izni veren bir duygudur. Hata yapabiliriz. Yardım isteyebiliriz.
Bize sınırlarımız olduğunu bildirir.
Böylece enerjimizi daha etkin kullanırız.
Ulaşamayacağımız hayaller için enerji harcamayız.
Sağlıklı Utancın Gelişimi
S. Utanç duygusu zaman içinde gelişir ve genişler.
Dünyaya güvenmemiz gerektiği bilgisine ihtiyacımız vardır.
Dünya bize kendini öncelikle bakıcılarımız olarak gösterir.
Bilmemiz gerekir ki, orada birileri bizim ihtiyaçlarımızı karşılayacak.
Ne yapacağını tahmin edeceğimiz bir bakıcımız olması, bize dokunan, bizim davranışlarımızı yansıtan, o zaman temel bir güven duygusu geliştiririz.
Güven ve emniyet mevcut olduğu zaman kişisel bir bağ geliştiririz.
Bu bağ öz-değerimizin gelişmesi için gereklidir. Bir çocuğun öz benlik geliştirmesinin tek yolu bir başkasıyla ilişkisine bağlıdır. Ben olmadan önce bizizdir.
Bu erken dönemde kendimizi ancak başkalarının gözüyle görebiliriz.
Karşılıklı güven duygusu duygusal bir bağın oluşmasını sağlar.
Duygusal bağ çocuğun dünyayı tanımak için risk almasını sağlar.
Sevgi bağı ne kadar güçlüyse o kadar sınırlarımızı zorlayacak cesareti buluruz.
Temel güven oluştuktan sonra utanç duygusu ortaya çıkmaya başlar.
6 ay sonunda bebek annesinin yüzünü tanır.
Yabancı bir yüz gördüğünde çekingenlik duygusunu yaşar. Bebek tanıdıklık arar. İlk deneyimler çevreyi öğrenme şeklindedir. Deneyerek öğrenir. Yaptığı bir şey engellenirse gözlerini gizler. Gözlerini gizlemek utancın yansımasıdır. Kendini korumadır. O bizi görmezse biz de onu görmeyiz.
Eğer kendimizi gizleyemezsek utancın acısını yaşarız. Bunun sürekli olması toksik utancın ortaya çıkmasına neden olur.
18 ay -3.5 yaş arası..
Keşif çeşitlenir. Dokunur, tadar, test eder. Kendi tarzıyla yapmak ister. Engellenirse öfke gösterir. Bu dönem psikolojik doğumdur. Bakıcı bu dönemde anlayışlı ama ilkeli olmalıdır. Çocuğun ihtiyaçlarını bilen ve gideren bir bakıcı.
Bu dönemde çocuğa mükemmel olmadığı ama yinede sevildiği bildirilmelidir. ( Sağlıklı Utanç). Utanç duygusu tedbirli olmak için gereklidir.
Çocuğa model gereklidir. Bu fiziksel bir model değildir. Sağlıklı utancını ve diğer duygularını yaşaması gerektiğini öğreneceği bir modele ihtiyaç vardır. Bakıcı orada olmalı, sınırları belirlemeli ve utandırmayacak tarzda kızmalıdır. Dış kontrol güven verici olmalıdır.
Eğer çocuk
-
* sıkı ama şefkatli sınırlarla korunursa
* - keşiflerde bulunursa
* - test ederse
* - huysuzlanırsa ama buna rağmen sevildiğini bilirse sağlıklı utanç gelişmeye başlar.
Utanç duygusu gereklidir.
Dengeleyici bir duygudur. Yeni gelişen bir ruhun otonomi kazanmasını sağlayan denge ve sınır koyucu bir unsurdur. Sağlıklı utanç bizim omnipotent olmadığımızı uyaran bir işarettir.
Yani yabancılardan bir nebze çekinmeyi anımsatan bir duygu bir yerde. Çocuğun Aanababasının sınırlarını içselleştirdikçe suçluluk duygusu ortaya çıkar. Bu sınırlar zevk ve heyecan duygusunu sınır koyan sınırlayıcılardır. Bunlar zorlandığı zaman suçluluk duygusu hissedilmeye başlanır.
Yabancı ing aile dışı anlamına gelir. Yabancı bir kişiyle ya da yabancı bir deneyimle karşı karşıya kaldığımızda çekingenlik hep yanımızdadır. Yabancı bilinmeyenin tehdididir. Çekingenlik bize tedbiri anımsatır. Yaralanabiliriz.. korunmasız kalabiliriz..
Çekingenlik – yabancılar mevcut olduğu zaman- iç özümüzü koruyan bir sınırıdır. Ama bu duygu toksik utancın içine kök saldığı zaman ciddi bir sorun olmaya başlar.
Sağlıklı suç duygusu moral bir utançtır. Çocuk AB den ve çevresinden test edilecek sınırları satın alır. Bu sınırlar iç sesimiz olur. Sesler davranışımızı sınırlar ve yönetir. Suç, bilincin muhafızıdır. Moral bir suç duygusu olmadan sağlıklı bilinç geliştirmemiz zordur.
Çocuk büyürken sağlıklı utancı onun terbiyesinin ve edep duygusunun temeli olur. Terbiye ve edep utancı tetikleyen temeller olur.
Bu temel sınırın dışında bir durumda savunmasız yakalanırız. Açıkta kalırız. Ama açıkta kalmaya hazır olmadığımız bir anda. Yüzümüz kızarır. Bu sağlıklı utancın bir tepkisidir. İsteğimiz dışında açık yakalanma karşısında yüz kızarması sınırlarımız ortaya koyar. Bir hata yaptığımızı biliriz. Eğer hatalar bizim doğal yapımız olmasa böyle bir kapasiteye neden gereksinimimiz olsun ki? Sağlıklı utancın belirtisi olan kızarma bizim ayaklarımızı yerde tutar.
|
